Hier vindt u veelgestelde vragen en antwoorden over corona. Lees meer

Kopafbeelding

Peter van der Meer: 'Geef je grenzen aan en houd elkaar in de gaten'

9 januari 2020

Tijdens de Nieuwjaarsreceptie van het Albert Schweitzer ziekenhuis heeft bestuursvoorzitter Peter van der Meer opgeroepen tot meer aandacht voor de mens achter de zorgverlener en tot waakzaamheid voor burnout. Hierna volgt de integrale tekst van zijn speech. 

Geachte aanwezigen,

Van harte welkom op onze Nieuwjaarsreceptie! Mijn naam is Peter van der Meer. Voor de vijfde keer sta ik hier voor u, in de rol van voorzitter van de Raad van Bestuur om u een gelukkig en gezond nieuwjaar te wensen. Later dit jaar vier ik hier in het Albert Schweitzer ziekenhuis alweer mijn eerste lustrum. Vorige maand verraste collega Anneke Sanderse mij met een grote bos bloemen omdat ze, heel attent, tot op de dag nauwkeurig wist dat ik 20 jaar als ziekenhuisbestuurder werkzaam was. De tijd gaat snel, u zult dat herkennen.

Maar… natuurlijk heb je altijd baas boven baas. Ik ben een ‘kleine jongen’ vergeleken bij een collega van ons, haar naam is Ebbie Groot, die vorige week met pensioen ging. Na vijftig jaar in dit ziekenhuis te hebben gewerkt, de laatste twee decennia als OK-planner. Vijf-tig jaar. Dat was hier nog nooit voorgekomen. Op haar vijftiende begonnen als voedingsassistente, altijd enthousiast gebleven. Hulde voor zoveel inzet en loyaliteit! In het afscheidsinterview met Ebbie in ons personeelsblad viel me de volgende passage op over het contact dat zij met patiënten had: ‘Even een arm om iemand heen, even tijd voor een bemoedigend gesprek, daar was destijds nog genoeg ruimte voor’.

Op die opmerking van Ebbie wil ik hier graag ingaan. U weet dat ik elk jaar een wat breder thema uitlicht dat verband houdt met het de zorg. Twee jaar geleden kondigde ik hier het Rookvrije Ziekenhuis aan. Nu wéten we al niet meer beter, wat fijn is dat! Vorig jaar sprak ik uit dat consumentenvuurwerk voor mij verboden mag worden. Ik kreeg er best wat kritiek op. Waar bemoeit die man zich mee? Deze week, wie schetst mijn verrassing en verbazing: er is kennelijk een meerderheid in de Tweede Kamer én een meerderheid van de Nederlanders vóór een verbod!

Administratieve taken
Terug naar die arm om de patiënt heen. Het is niet iets wat zorgverleners anno 2020 niet meer willen doen. Nee, het kost hun moeite om dergelijke kleine, waardevolle gebaren in te blijven passen in de dagelijkse werkzaamheden. Een onderzoek uit de bekende en vooruitstrevende Mayo Clinic, een medisch centrum in de Verenigde Staten, maakt er melding van dat een arts in het ziekenhuis daar ruwweg de helft van de werkdag kwijt is aan het vervullen van elektronische, administratieve taken.

We kunnen ervan uitgaan dat dit in Europa niet anders is. En ook dat het niet alleen voor artsen geldt. Wij schakelden in dit ziekenhuis nog maar 2,5 jaar geleden over op een elektronisch patiëntendossier. Dat brengt ons veel voordelen en zeker ook efficiency. Maar het digitaal werken kent ook nieuwe risico’s op overbelasting. Die worden nog versterkt door de stijgende zorgvraag en het aanhoudend tekort aan personeel, met name in gespecialiseerde verpleegkundige functies.

(De tekst gaat verder onder de foto's.)

Het onderzoek uit de Mayo Clinic is een driejaarlijks terugkerend vergelijkend onderzoek naar burnout onder professionals in diverse sectoren. Toen het in 2011 begon, bleek dat 45 procent van de artsen minstens één keer tijdens de loopbaan te maken had gehad met een periode van burnoutverschijnselen. Méér dan in andere vakgebieden, zelfs nog ná correctie voor onder meer de langere werkweken. In 2014 bleek de situatie nog slechter! Bij de meest recente herhaling in 2017 was een beetje herstel zichtbaar, maar het probleem speelt nog altijd veel sterker dan in andere beroepen.

Is het anders in Nederland? Nee. Ook in het CBS-rapport ‘Beroep & Werkdruk’ staan artsen samen met onder anderen koks en leerkrachten in het basisonderwijs bovenaan, als het gaat om de ervaren werkdruk. Emotionele zwaarte, de lange werkweek en de hoge verwachtingen ten aanzien van het werk spelen hierin mee, noteert het CBS. Dit geldt naar mijn idee voor artsen maar ook voor andere ziekenhuisberoepen. En eigenlijk zijn het factoren die in de hele maatschappij een rol spelen. We maken elkaar een beetje gek, of laten ons gek maken, het is maar hoe je het bekijkt. We staan de hele dag ‘aan’.

Ontregelen
Vorige maand was arts en oud-Schipholbaas Gerlach Cerfontaine hier bij ons in Dordrecht op bezoek, om te praten over exact dit probleem. Hij is door de minister aangewezen om te adviseren over het ‘ontregelen’ van de zorgsector, met name het verminderen van de registratielast. Ik citeer Cerfontaine, en ik hoor daar ook de echo van Ebbie in: “Tijd voor de patiënt, tijd voor onderling overleg, passie voor je vak: ze hebben allemaal te lijden onder de regeldruk. Het systeem loopt vast, als we het registreren niet terugdringen. Niet een beetje, maar substantieel.” Einde citaat. Cerfontaine zoekt naar initiatieven die dát effect hebben en die op te schalen zijn naar het hele land. Bij ons bekeek hij een aantal van dergelijke initiatieven waarbij we succes hebben geboekt, met principes uit het ‘lean’ werken en Value Based Healthcare.

Dat vastlopende systeem, hoe krijg je dat weer los? Kan dat überhaupt? Ik denk van wel en ik wil daar voor 2020 graag een centraal thema van maken in onze organisatie, maar ook naar onze patiënten en zorgpartners toe. In Amerika schrijven ze de ‘bescheiden verbetering’ tussen 2014 en 2017 toe aan het feit dat er toen meer aandacht vanuit beroepsverenigingen is gekomen voor de relatie tussen burnout en administratieve last. En de ziekenhuizen hebben grote stappen gezet op het gebied van efficiency, team-based werken en gestroomlijnde werkprocessen, wat allemaal een directe positieve invloed heeft op de werkdruk.

Dat wil ik ook graag bij ons. Wij zijn al twee jaar bezig met tientallen initiatieven onder de vlag van ons programma Zorg van Waarde, waarbij we de dingen slimmer doen, en zorg meteen op de juiste plek geven. Minder omwegen, tussenstappen en dubbelingen. Dat concept gaan we dit jaar dieper inbedden in ons strategisch meerjarenplan. We gaan het ook toepassen op hoe we met informatie omgaan en hoe we in onze zorgnetwerken samenwerken. Maar óók wil ik ruim baan geven aan: het mogen erkennen en aangeven van je eigen grenzen. Aan het bespreekbaar maken van reële én gevoelde, werkdruk. Gevoelde werkdruk is ook échte werkdruk, misschien nog wel gevaarlijker voor het ontstaan van burnout.

CAO
Op deze plek in mijn verhaal past, even tussendoor, een groot compliment aan met name de verpleegkundige beroepsgroep., Die heeft in de aanloop naar de CAO-actiedag op 20 november heel nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de werkdruk en de kans op overbelasting. Zij gaven feilloos aan tegen welke grenzen ze aanlopen. Inmiddels hebben we gelukkig een CAO-resultaat, waarin een aantal van hun wensen zijn gehonoreerd. Hopelijk leidt het er mede toe dat we minder druk gaan ervaren. En dat het werken in de zorg voor de professionals van de toekomst aantrekkelijker wordt, met minder werkdruk voor iedereen tot gevolg.

Ik wil onze zorgverleners oproepen en aansporen om hun grenzen te blijven aangeven en elkaar in de gaten te houden. Je kunt vaak de kenmerken van overbelasting bij je collega’s gewoon zien. Regelmatig kort verzuim. Vaak moe. Structureel (te) lang doorwerken. We kennen allemaal wel iemand bij wie we dit waarnemen en onze vermoedens hebben. Spreekt u die uit? Durft u ernaar te vragen? Ook als u niet in een gezagsverhouding staat tot die persoon?

Hulp vragen
Durft u zelf eigenlijk om hulp te vragen? Bij uw leidinggevende of collega? De expertise is er gewoon. We hebben daar in- en extern mensen voor die weten hoe je uit deze fuik komt. Maar dan moet je niet wachten tot jij zelf, of je collega, ‘omvalt’. En let wel: juist degenen die het meeste hart voor hun patiënten hebben, veronachtzamen zichzelf het eerste. Daarnaast is mijn oproep: Doe leuke dingen, kies af en toe bewust voor wat jou energie geeft. We horen van veel collega’s terug hoe leuk hun werk is, hoe collegiaal de sfeer hier is. Laten we dat koesteren, zodat het groeit.

We zijn dus bezig de zorg te ontregelen en vereenvoudigen.
Sinds afgelopen jaar zijn we ook bewust en actief bezig met het vereenvoudigen van onze organisatorische processen. Ketenoptimalisatie, hebben we dat genoemd. We willen het bekende ‘hollen en stilstaan’ eruit hebben, capaciteit gelijkmatiger benutten, doorstroom en uitstroom verbeteren. Een kliniek die overvol is daardoor en ‘op slot’ komt te zitten, is héél ongemakkelijk voor patiënten; erg frustrerend voor huisartsen en andere verwijzers; maar zéker een bron van stress voor zorgprofessionals die steeds weer moeten improviseren en zelfs nee verkopen. Landelijk komt het besef bij de overheid maar óók bij de zorgverzekeraars dat hierin stappen nodig zijn.

U heeft ongetwijfeld gehoord dat we onze locatie Zwijndrecht dolgraag zouden willen veranderen in een Dagcentrum, waar geen patiënten meer worden opgenomen voor de nacht. Ik begrijp dat dit ook emoties met zich meebrengt voor wie nauwe verbondenheid voelt met de kliniek in Zwijndrecht. Maar ik zie zelf een toekomstbeeld van “het eerste ziekenhuis in Europa waar we bijna alles kunnen doen voor de niet-acuut zieke patiënt, zónder overnachting”. Deze taakdifferentiatie maakt onze organisatie helderder en strakker stuurbaar. Een kliniek openhouden met 48 bedden – waarvan er in het weekeinde veel leeg zijn – is niet meer verantwoord. Als we dit goed en slim regelen, samen met onze verwijzers en de verpleeg- en thuiszorg, dan wordt het een maatregel die positief en overzichtelijk uitpakt voor iedereen.

De zorg blijft in Zwijndrecht van topkwaliteit! De patiëntveiligheid kan over de hele linie beter gewaarborgd worden met één hoofdlocatie voor complexe en acute zorg – Dordwijk – en een tweede hoofdlocatie voor grote patiëntvolumes met een laag risicoprofiel én met een geweldig gastvrije uitstraling en benadering – Zwijndrecht.

'Drive'
Samenvattend, in 2020: ontregeling, optimalisatie en meer aandacht voor de mens achter de zorgverlener. Als we het goed doen, zal dit leiden tot meer gelegenheid om ook de patiënt weer volop warme aandacht te geven. Wat dat betreft mogen we 50 jaar terug in de tijd! Die intrinsieke ‘drive’ zit gewoon in ons. Wij zijn allemaal kleine Albert Schweitzertjes. Ik heb het gezien in de tv-portretten die RTV Dordrecht heeft gemaakt van de vijf kanshebbers op de TopASz Award. Hartverwarmend vond ik de stroom aan complimenten van patiënten, echt honderden, op die filmpjes. Die diepe dank en hulde voor het werk dat we hier verrichten.

2019 sluiten we af met tevredenheid. Ik wil het niet over geld hebben; ik zeg u alleen – in dit ene zinnetje – dat ons financieel herstelprogramma Gezond Vooruit mooi op koers ligt. In 2019 hebben we ook, onder meer:

  • een heel goed jaargesprek gehad met de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
  • ons NIAZ-kwaliteitskeurmerk verlengd
  • de locatie Sliedrecht succesvol verhuisd binnen de gemeente, en het Pijnbehandelcentrum naar Zwijndrecht
  • een schitterend nieuw interventiecentrum Cardiologie geopend
  • een hypermoderne hybride OK in gebruik genomen
  • het concept ‘ThuisBeter’ van start laten gaan, waarmee we steeds meer ziekenhuiszorg naar de patiënt toe brengen
  • patiëntinformatie beter ontsloten voor andere instellingen, via het regionaal Zorgplatform
  • een Coöperatie Ambulancezorg opgericht
  • een nieuw enthousiast bestuur verwelkomd voor ons Vriendenfonds. Mocht u in 2020 een bijdrage willen leveren aan patiëntwelzijn en wetenschappelijk onderzoek, of een beroep willen doen op de middelen van het fonds, dan staan dáár de bestuurders, spreek ze gerust aan.

Ik kom op het punt waarop ik met u het glas wil heffen, om daarna het woord te geven aan de Cliëntenraad voor het spannendste moment van deze middag: de bekendmaking van de winnaar van de TopASz Award.

Mede namens mijn collega’s in de Raad van Bestuur en de Medische Staf, wens ik u van harte een voorspoedig, gelukkig en succesvol nieuwjaar toe! Proost.

U bent nu hier

HomepageMedewerkersNieuws2020JanuariPeter van der Meer: 'Geef je grenzen aan en houd elkaar in de gaten'
Naar boven