Marktwerking in zorg zowel verguisd als omarmd

,,Houd op met discussiëren over de nadelen van marktwerking in de zorg en bereid je voor op die ‘andere wereld’. Anders wordt het nog heel naar, wanneer je je organisatie moet inkrimpen. Krimpen kost meer geld dan groeien.’’ Bestuursvoorzitter Leo Schoots van het Albert Schweitzer ziekenhuis gaf de tegenstanders van marktwerking in de zorg woensdag weinig ruimte tijdens een in het ziekenhuis gehouden minisymposium over ‘marktwerking en ethiek’.

Er waren genoeg tegenstanders van concurrentie in de zorg. Zoals Bas van Ouwerkerk, internist en voorzitter van de commissie Ethiek van het Albert Schweitzer ziekenhuis, organisator van het symposium. Volgens Van Ouwerkerk is marktwerking ‘overheidsdwang in marktverpakking’. Hij vindt marktwerking strijdig met het publieke belang van de zorg en hekelde onder meer de macht van zorgverzekeraars, die steeds meer transparantie eisen en er daarmee blijk van geven dat ze de zorgsector niet vertrouwen. ,,Wij moeten steeds meer regels naleven, tot we geen tijd meer over hebben om patiënten te behandelen. De zorg wordt daardoor eerder duurder dan goedkoper.”

Vriendelijkheid
Schoots is met Van Ouwerkerk eens dat de zorg nooit een échte markt kan zijn. Schoots: ,,Als dat zo was, zouden we de vraag naar zorg oneindig kunnen laten stijgen. Maar we weten aan het begin van het jaar al dat we als ziekenhuizen tezamen 20 miljard euro te besteden hebben.” Hij waarschuwde dat een steeds groter deel van die ‘koek’ dreigt op te gaan aan het verdelen van de koek. ,,Hoeveel groter moet de Inspectie worden, hoeveel méér ambtenaren moeten er op het ministerie van VWS werken? Ik heb het kantoorgebouw van de Zorgautoriteit zien verdubbelen.” Toch staat voor Schoots vast dat marktwerking één groot voordeel heeft: ,,Als elk ziekenhuis probeert iets beter te zijn dan de buurman, dan stijgen de kwaliteit en vriendelijkheid van de zorg als geheel. Dát is marktwerking.”

Amerikaanse situatie
Jan de Borst van patiëntenorganisatie Zorgbelang was niet zo optimistisch. ,,Wij ervaren de narigheid van marktwerking elke dag, als we de soms schrijnende klachten van patiënten horen.” De Borst hekelde de schaalvergroting van zorgorganisaties, waardoor de energie ‘naar binnen wordt gezogen’; de toenemende aanbesteding van zorg, met als gevolg vernietiging van kennis en ervaring; de ‘vlucht’ in cijfers en gegevens voor verantwoording; en de afnemende aandacht voor preventieve zorg, omdat die op korte termijn geen gewin oplevert. De Borst: ,,Terwijl Amerika bij ons komt kijken hoe je een socialer zorgsysteem kunt opzetten, bewegen wij ons steeds meer richting een Amerikaanse situatie.’’

Dilemma's
Operationeel manager Cardiologie Carine Wöstmann van het Albert Schweitzer ziekenhuis nam een tussenpositie in. Zij schetste acht dilemma’s waar een ziekenhuis voor kan komen te staan als marktwerking leidend wordt. ,,Moeten wij nog verliesgevende zorg aanbieden? Een reanimatie bijvoorbeeld is niet kostendekkend. Als we dezelfde patiënt een paar uur aan de beademing leggen, krijgen we aanzienlijk meer geld van de verzekeraars.” Andere dilemma’s: ,, Gaan we nieuwe dingen doen, als onzeker is of die iets opleveren? Bieden we nog zorg aan als we het budget voor dat type zorg al hebben overschreden?”
Dit laatste dilemma sloot aan bij de praktijkcasus van het symposium: Krijgt een 60-jarige kankerpatiënt met een levensverwachting van minder dan drie maanden een pacemaker als hij die nodig heeft, terwijl het jaarbudget hiervoor overschreden is? Wöstmann was helder: ,,Ja. Dat is een morele verplichting. Als we er maar van doordrongen zijn dat we dit financiële verlies ergens anders moeten goedmaken, bijvoorbeeld met dotterbehandelingen.” In die zin pleitte zij vóór marktdenken. Wöstmann: ,,Niet marktgericht denken is niet efficiënt omgaan met je middelen. Dát is pas onethisch.”